Uroczystość Niepokalanego Poczęcia NMP – Przełaskawiona

Łk 1,26-38
Przekład: 

26 W miesiącu zaś szóstym posłany został anioł Gabriel od Boga do miasta [w] Galilei, któremu imię Nazaret, 27 ku dziewicy zaręczonej mężowi, któremu imię Józef z domu Dawida, i imię dziewicy Maryja.

28 I wszedłszy do niej powiedział:

„Raduj się, Przełaskawiona, Pan z tobą”.

29 Ona zaś przez ten Logos zmieszała się i rozumowała, skądże byłoby to pozdrowienie.

30 I powiedział jej anioł:

„Nie bój się, Maryjo, znalazłaś bowiem łaskę przy Bogu. 31 I oto poczniesz w łonie i urodzisz syna, i nazwiesz imię Jego Jezus.

32 Tenże będzie wielki i Synem Najwyższego nazwany zostanie, i da Jemu Pan Bóg tron Dawida, ojca Jego.

33 I zakróluje nad domem Jakuba na wieki, i Jego królestwa nie będzie końca".

34 Powiedziała zaś Maryja do anioła:

„Jak to będzie, skoro męża nie znam?”

35 I rozsądziwszy anioł powiedział jej:

„Duch Święty nadejdzie na Ciebie i moc Najwyższego ocieni Tobie, i dlatego zrodzone święte zawołane zostanie Synem Boga.

36 I oto Elżbieta, krewna twoja, i ona poczęła syna w swojej starości, i ten miesiąc jest jej szóstym, tej wołanej niepłodną.

37 Ponieważ nie będzie niemożliwa u Boga wszelka rzecz".

38 Powiedziała zaś Maryja:

„Oto służka Pana. Niechże stanie mi się wedle rzeczy twojej”.

I odszedł od niej anioł.

Uwagi: 

26 Chodzi tutaj o szósty miesiąc ciąży św. Elżbiety, o której mowa w poprzedzających wersetach.

„Imię Nazaret” (onoma Nazaret) - również „nazwa Nazaret”, oryginał podkreśla jednak wyraźnie znaczenie imion, również ludzkich (27!).

28 „Raduj się” (chaire) – greckie typowe pozdrowienie, spotykane zarówno w mowie, jak i w listach, które ma jednak w Biblii szczególne znaczenie. Zestawienie go ze słowem przełaskawiona" (kecharitomene) zdaje się łączyć łaskę (lub wdzięk, bo również taki sens ma gr. charis – podobnie jak łac. gratia) z głęboką, chociaż też niekiedy bardzo emocjonalną radością, wywołaną serdecznym pozdrowieniem. Gdyby po polsku nie miało to negatywnych konotacji, być może można byłoby nawet tłumaczyć tutaj chaire – od wdzięku – jako np. „wdzięcz się”. Warto też rozpatrywać to połączenie form chaire oraz kecharitomene w kontekście pojawiającego się za chwilę słowa aspasmos („pozdrowienie”), a także słów logos („mowa”, por. J 1,1!) zestawionego z dialogidzomai („rozumować”) z wersetu 29.

Łaskę można też tutaj łączyć z radością na podstawie samego podobieństwa brzmienia (charis chaire), które to nawiązuje do starotestamentowych hebrajskich etymologii, zwanych też czasami etymologiami ludowymi i łączących ze sobą podobnie brzmiące, ale też często różne  etymologiczie rdzenie dwóch wyrazów. (We współczesnej poetyce taki zabieg nazywany jest chyba nieco zbyt technicznie aliteracją.)

Warto też wspomnieć tutaj pozdrowienia z listów św. Pawła, gdzie refrenem powracają kolejne warianty frazy „łaska wam i pokój” (charis hymin kai eirene). Są to Pawłowe pozdrowienia łaską.

Innym ważnym kontekstem jest wers J 1,17b: „łaska (charis) i prawda stały się przez Jezusa Chrystusa”. To fragment Prologu Janowego, w którym mowa właśnie o wcieleniu, czyli poczęciu w ciele Maryi oraz narodzeniu, historycznego Jezusa-Logosu. Logos ten pojawia się dwa razy w wersecie 29 – za pierwszym razem w słowie logos (w przekładzie „mowa”) – a za chwilę w słowie „rozumować” (dialogidzomai), które ma z wcieleniem istotny związek (dlatego na obrazach Zwiastowania malarze zazwyczaj ukazują Maryję jako czytającą książkę). W przekładzie tę wieloznaczność logosu (zarazem „mowa” oraz „rozum”) próbuję tutaj w niedoskonały sposób oddać przez podobieństwo brzmienia polskich odpowiedników (mimo że użyte tu polskie wyrazy nie mają  identycznego rdzenia), skonstruowane na wzór hebrajskich biblijnych etymologii: „przez tę mowę zmieszała się i rozumowała”).

„Przełaskawoina” (kecharitomene) – imiesłów greckiego czasu gramatycznego perfectum, którego nie ma w języku polskim. Formy takie mają sens podobny do angielskiego perfect tense (np. to have done) – wyrażają teraźniejsze skutki czynności, która zazwyczaj odbyła się wcześniej. Imiesłów ten można też więc ewentualnie przełożyć „zwykłym” polskim słowem „łaskawa”, które jest również jednym z najważniejszych tytułów Maryi, gdyż przekład taki podkreśla skutek „przełaskawienia”, bardzo dobrze zgadzając się z sensem form czasu perfectum.

35 „Ocieni” – przekład dosłowny. Wyrazu używa się w odniesieniu do chmury chwały Pańskiej, która okrywała (ocieniała) Izraelitów.

37-38 Jako „rzecz” celowo dwa razy tłumaczę tutaj wyraz rema, mimo że częściej bywa on oddawany polskim wyrazem „słowo”; polskie słowo „rzecz” ma zresztą wiele wspólnego z mową (por. czasownik „orzekać”, rzeczowniki „porzekadło”, „orzeczenie” itp.)