24 grudnia – Psalm Nowego Przymierza

Łk 1, 67-79
Przekład: 

67 I Zachariasz, ojciec jego, napełniony został Duchem Świętym.

I prorokował mówiąc:

68 Błogosławiony Pan Bóg Izraela, bo wejrzał i uczynił odkupienie ludowi Swojemu,

69 I obudził nam róg zbawienia w domu Dawida sługi Swojego,

70 Tak jak ogłosił przez usta świętych od wieku proroków Jego:

71 Wybawienie od wrogów naszych i od ręki wszystkich nienawidzących nas,

72 Aby uczynić miłosierdzie wobec ojców naszych i wspomnieć święte przymierze Swoje,

73 Przysięgę, którą przysiągł Abrahamowi ojcu naszemu, aby dać nam

74 Bez strachu, z ręki wrogów wyrwanym, służyć Jemu

75 W świętości i sprawiedliwości przed Obliczem Jego, wszystkimi dniami naszymi.

76 I ty, dziecko, prorokiem Najwyższego nazwany będziesz, podążysz bowiem przed Obliczem Pana, aby przygotować drogi Jego,

77 Aby dać poznanie wybawienia ludowi Jego w odpuszczeniu ich grzechów

78 Przez wnętrzności miłosierdzia Boga naszego, w których wejrzy na nas Wschód z wysokości,

79 Aby ukazać się siedzącym w ciemności i w cieniu śmierci, aby naprostować stopy nasze na drogę pokoju.

Uwagi: 

Ostatnia Ewangelia Adwentu to druga, obok Pieśni Maryi, najsłynniejsza pieśń chrześcijańskiej liturgii: Benedictus. Pieśń Zachariasza wykonywana jest codziennie podczas modlitwy dzisiaj zwanej jutrznią, a w tradycji łacińskiej określanej jako laudes.

Wiele o niej powiedziano i napisano. Gwoli wstępu trzeba jednak zaznaczyć, że składa się ona z dwóch obszernych zdań, które współczesna egzegeza przypisuje czasami innym autorom oraz tradycjom. Pierwsze zdanie (wersety 67-75) ma charakter starotestamentowego psalmu, a drugie (76-79) – nowotestamentowego proroctwa. Jest w tym podziale sporo racji, jednak przypisywanie tym zdaniom różnego autorstwa (różnych tradycji!) i poszukiwanie rozmaitych źródeł ich „ostatecznej kompilacji” niesie ze sobą niebezpieczeństwo niezrozumienia całości przekazu, a także rozbicia konsekwentnej formy, celowo i świadome je zestawiającej, bowiem właśnie połączenie psalmu i proroctwa nadaje dzisiejszemu kantykowi wyjątkową treść i poetycką rangę. Świetnym wyrazem tej przedziwnej, wewnętrznej jedności formy, są wersety części „psalmowej”, które mówią wprost o proroctwie: „Zachariasz […] został napełniony Duchem Świętym i prorokował” (67) oraz cały werset 70.

Wyobraźmy więc sobie, że autorem całości kantyku jest właśnie Zachariasz, tak jak przekazuje nam to litera Ewangelii. Załóżmy, że było to możliwe, skoro był on uczonym kapłanem i spotkało go, w sercu Świątyni, wyjątkowe doświadczenie zwiastowania. A jeżeli komuś wydaje się to wciąż nieprawdopodobne, to załóżmy przynajmniej, że tymi słowami uczona tradycja wyraża i ukazuje prawdziwego Zachariasza i jego przesłanie dla całego chrześcijaństwa: przesłanie kapłana starotestamentowej Świątyni Jerozolimskiej, który został właśnie ojcem pierwszego proroka Nowego Testamentu.

67 Werset ten należy łączyć z omawianym wczoraj wersetem 64. Całość hymnu jest darem łaski, wyrażonej imieniem Jana Chrzciciela, a łaska ta pochodzi od samego Jezusa, którego Jan spotkał już w łonie matki, podczas nawiedzenia Elżbiety przez Maryję.

68 „Błogosławiony” (eulogetos) – nawiązuje do „błogosławiąc” (eulogon), również z wersetu 64.

„Odkupienie” (lytrosis) – dosłownie „rozwiązanie”, od czasownika lyo (por. pl. „ana-liza”, „dia-liza”); po grecku słowo to ma również znaczenie „okup”.

69 „Obudził” (egeiren) – również „podniósł”, to samo słowo odnosi się w NT do zmartwychwstania.

„Róg” (keras) jest biblijnym znakiem siły.

„W domu Dawida” – czyli w domu królewskim i mesjańskim zarazem.

70 Werset potwierdza ścisłe wewnętrzne połączenie, w jednym kantyku, psalmu i nowotestamentowego proroctwa.

71 Werset w stylu typowym dla języka psalmów Starego Testamentu.

72 „Wobec ojców” (meta ton pateron) – dosłownie meta znaczy tutaj „z nimi”, „w ich towarzystwie”, „przy”, „razem z”,,,pomiędzy”, „pośród”, z czego wynika, że chodzi o działanie Boga zarówno wobec ojców Izraela jak i wobec ich synów.

73 Chodzi o słynną przysięgę o potomstwie Abrahamowym, która spełnia się w Izaaku i jego dzieciach (Rdz 17,1-5; 21,1 LXX). O przysiędze tej mówi też w bardzo podobnych słowach Pan do Izaaka (Rdz 26,2-3 LXX).

74 „Bez strachu” (afobos) – warto zestawić to miejsce z pojawiającym się w Pieśni Maryi (Łk 1,50) imiesłowem „bojącym się Go” (foboumenois auton).

75 „W świętości” (en hosioteti) – w wierności wobec Boga i w przestrzeganiu Jego Prawa. Hosiotes to jedno z dwóch greckich pojęć określających w NT świętość (od przymiotnika hosios), występujące zdecydowanie rzadziej od agiotes (przymiotnik agios). Obecny tutaj odprzymiotnikowy rzeczownik jest użyty w NT tylko dwa razy, drugi raz w wersecie Ef 4,24, także obok „sprawiedliwości” (dikaiosyne).

„Wszystkim naszymi dniami” – przekład dosłowny, zakładający że nie chodzi tutaj tylko o wyrażenie rozciągłości w czasie, lecz także o tego czasu uświęcenie czyli o uświęcenie dni stworzenia.

75 i 76 „Przed obliczem” – rzadki przyimek enopion tłumaczę etymologicznie – od słów en („w”) oraz ops („wzrok”, „oblicze”) jako grecki odpowiednik hebrajskiego wyrażenia przyimkowego al-penei.

78 „Wnętrzności” (splanchna) – przekład dosłowny, najgłębiej wewnętrzne części ciała są tu obrazem najgłębszej istoty duchowej. Wnętrzności uważa się też czasami za „siedlisko” uczuć.

„Miłosierdza” (eleos) – to samo słowo występuje w wersecie (72), znowu integralnie łącząc „część psalmową” z „częścią prorocką” kantyku.

„Wejrzy na nas” (episkepsetai) – w niektórych przekazach oraz tłumaczeniach (np. w Wulgacie) czasownik ten występuje w tym miejscu w czasie przeszłym („wejrzało na nas”, łac. visitavit). Obydwa warianty tekstu wydają się być komplementarne, skoro „Wschodem z wysokości” jest Sam Jezus, zwłaszcza że trzeba też to „wejrzenie Słońca” rozumieć również jako „wizytę” (visitavit). Światło Słońca, tak odległe i palące, z prędkością światła właśnie dociera na ziemię, oświecając ją i ożywiając.

79 „Ukazać się” (epifanai) – stąd polska „epifania”.