2 stycznia – homologacja

J 1,19-28
Przekład: 

19 I to jest świadectwo Jana, kiedy wysłali do niego Żydzi z Jerozolimy kapłanów i lewitów, aby zapytali go: „Ty kto jesteś?”

20 I powiedział zgodnie, i nie zaparł się, i powiedział zgodnie to, że: „ja nie jestem mesjasz”.

21 I zapytali go: „Co więc? Ty Eliasz jesteś?” I mówi: „Nie jestem”. „Prorokiem jesteś ty?” I odparł: „Nie”.

22 Powiedzieli mu więc: „Kto jesteś? Abyśmy odpowiedź dali tym, którzy nas wysłali, co mówisz o sobie?”

23 Rzekł: „Ja głos Wołającego w pustyni: prostujcie drogę Pana, tak jak powiedział Izajasz prorok”.

24 I posłani byli z faryzeuszy, 25 i zapytali go, i powiedzieli mu: „Czemu więc zanurzasz, skoro ty nie jesteś mesjasz ani Eliasz, ani prorok?”

26 Odparł im Jan, mówiąc: „Ja zanurzam w wodzie. W środku was stoi, którego wy nie znacie, 27 Ten za mną przychodzący, którego nie jestem wart, abym rozwiązał Jego rzemyk od sandała”.

28 Te [rzeczy] w Betanii się stały za Jordanem, gdzie był Jan zanurzający.

Uwagi: 

Wraz z wersetem 18 kończy się Janowy Prolog, a od wersetu 19 rozpoczyna się do niego Janowy komentarz; czytając go warto mieć ciągle w pamięci tekst Prologu.

19 „Świadectwo Jana” (he martyria tou Ioannou): słowa te zapowiadają, że dzisiejsza perykopa jest rozwinięciem wersetów J 1,6-8.

20 „Powiedział zgodnie” (homologesato, por. polskie „homologacja”) – „powiedział zgodnie z Logosem i do Niego podobnie” (homoios + lego), „upodobnił się do Logosu”. Stoi to w paradoksalnej, pozornej sprzeczności z wyznaniem braku podobieństwa do Jezusa. Podobieństwo to jest tak bardzo bliskie tożsamości Jana Chrzciciela z Jezusem właśnie ze względu na Janową, pochodzącą od Jezusowej, pokorę.

Czasownik homologeo powtarza się nieprzypadkowo. Pierwszy raz bez żadnego dopełnienia, w sensie absolutnym, wyraża pełną zgodę Jana wobec Jezusa. Dopiero później wyrażona jest jego przedmiotowa treść („powiedział zgodnie, że: ja nie jestem...”).

20 „Ja nie jestem” (ego ouk eimi) – nawiązanie do pojawiającego się kilkadziesiąt razy w Ewangelii Janowej zwrotu ego eimi („Ja jestem” – zob. np. J 4,26; 6,20; 6,35, 41, 48), stanowiącego pierwszą część Imienia Bożego z Biblii Hebrajskiej (Wj 3,14). Jest to też komentarz do Prologu, zwłaszcza do wersetu J 1,18, gdzie pojawia się druga część tego Imienia: ho on. Pełne Imię Boże w greckiej wersji Septuaginty brzmi: ego eimi ho on – czyli „Ja Jestem Ten Będący” (Wj 3,14).

21 i 25 O subtelnościach relacji Jana Chrzciciela i Eliasza mówią również ewangelie synoptyczne. Niekiedy Chrzciciela, w pewnym sensie, utożsamia się z Eliaszem (tak czyni Jezus), a innym razem (tak czyni tutaj Jan) zaprzecza się temu utożsamieniu. Na temat możliwości pogodzenia i twórczego połączenia tych dwóch pozornie przeciwstawnych sobie interpretacji pisałem w Adwencie – np. tutaj oraz tutaj.

22-23 Komentarz i rozwinięcie wersetów J 1,6-8, a zwłaszcza J 1,8. Tam zamiast imienia Janowego jest zdanie „aby zaświadczył”. Tutaj Jan przedstawia siebie jako głos, co całkowicie utożsamia go z jego misją. Zgodne to z jego imieniem „Bóg jest łaskawy”, skoro „łaska i prawda przez Jezusa Mesjasza stała się” (J 1,17), a werset 6 mówi, że „stał się człowiek [Jan]”. Wersety 22-23 to także jasne nawiązanie do perykopy Łk 3,1-6. W kompozycji Łukaszowej Ewangelii zajmuje ona analogiczne miejsce wobec miejsca dzisiejszej perykopy w Ewangelii Janowej (Łk 3 następuje zaraz po Ewangelii Dzieciństwa Jezusa i Jana, zawartej w Łk 1-2).

25 Pytanie o chrzest Janowy jest też postawione przez samego Jezusa (zob. Mt 21,23-27).

24 Wydaje się, że zadający te pytania Janowi sami również byli faryzeuszami lub ich stronnikami.

26 Jest to komentarz do wersetów Prologu J 1,9-11.

„Ten za mną przychodzący” – dosłowny cytat z Janowego Prologu: J 1,15.

27 „Rzemyk od sandała” – jest to znak ustąpienia żydowskiego prawa pierwokupu, o którym pisałem już tutaj.